Brood willen we hebben! Honger, sociale politiek en protest tijdens de Eerste Wereldoorlog in België

Giselle Nath, Brood willen we hebben! Honger, sociale politiek en protest tijdens de Eerste Wereldoorlog in België Antwerpen: Manteau, 2013, 316 p. + illustraties. ISBN 978 90 223 2815 6

Op 3 oktober 2013 verscheen dit boek reeds. Honger, sociale politiek en protest tijdens de Eerste Wereldoorlog in België’ van Posthumus PhD Giselle Nath bij uitgeverij Manteau. Het is een bewerking van haar eindverhandeling waarmee ze in 2011 de Vlaamse scriptieprijs won. Het boek neemt de massale verarming en chronische hongersnood in bezet België als vertrekpunt om te onderzoeken hoe sociale politiek in die precaire oorlogsjaren vorm kreeg en hoe de hulpbehoevenden daarop reageerden. En wat ben ik blij dat ik het zomaar meenam uit de Groene Waterman.

Mijn beoordeling:  5 out of 5 stars (5 / 5)

Als ik op vakantie vertrek neem ik steevast enkele boeken mee. Toen ik dit boek zag liggen stelde ik mij direct de vraag of er nog wel iets nieuws te zeggen zou zijn over de eerste wereldoorlog. Ik aarzelde niet, benieuwd als ik was besloot ik het mee te nemen.

Het gebeurt me zelden, dat ik slechts een tiental bladzijden lees per dag. De reden dat ik het nu wel deed is simpel, even laten bezinken wat ik net las. Giselle Nath laat in haar boek verschillende mensen, uit alle lagen van de bevolking aan het woord. Ze neemt de lezer mee doorheen de principiële standpunten van bankdirecteur Emile Franqui, de dagboekfragmenten van brouwerszoon Jules De Puydt, de getuigenis van arbeiderskind Julie Catrysse en de kroniek van fabrieksarbeider-journalist Jozef De Graeve.

Als ik daarbij vertel dat alles nog eens wordt voorzien van verschillende historische data waardoor het ganse boek stevig onderbouw is, zelfs dan doe ik het prachtwerk waarschijnlijk nog een stuk tekort. Want wonder boven wonder leest het ook nog eens vlot waardoor het geen moment gaat vervelen.

De schrijfster nam me in vier hoofdstukken mee doorheen de sociale politiek tijdens de oorlog, de nood en noodhulp aan ons land gedurende de bezetting en ze zet het dorp Aartrijke (West-Vlaanderen) af tegen de stad Gent.

De mix werkt en bevestigd een hoop dingen de je zomaar blijvend kan extrapoleren in de geschiedenis. De manier waarop mensen omgaan met de miserie van een ander. Hoe geld steeds weer het slechtste in sommigen zal bovenhalen. Dat trots iets is dat belangrijker is onderaan de ladder en hoe hoger je klimt hoe meer je er van verliest. Hoe minder je jezelf dat ook aantrekt.

Centraal staan ook werking van het Nationaal Comité voor Hulp en Voeding of de bejubelde Commission for Relief in Belgium (onder leiding van de latere president Herbert Hoover). Hoe vernieuwend dat idee ook was, de sociale politiek was eerder gericht op het bestendigen van de maatschappelijke scheeftrekkingen op bezit dan het helpen van de mensen. Voorkomen van opstand zonder zelf teveel verlies te lijden. Een triumviraat tussen Amerikanen, Belgen en de Duitse bezetter.

Giselle Nath bewijst dat de tol van dit denken hoog was. Maar voor wie? Vrouwen menstrueerden niet meer, 65 procent van de bevolking was ondervoed, voornamelijk arbeiders en de middenklasse. Rijk werd rijker en profiteerde van de miserie. Zij leenden geld aan dorpen en gemeenten, hielden de knip op de voedselverdeling en speelden met schaarste om prijzen te laten stijgen. Maar we kunnen ook niet iedereen over dezelfde kam scheren. Neem nu de manier waarop sommige bakkers omgingen met meel dat hen werd geleverd door de hulpverleners: zij bezondigden zich aan brood bakken onder het gewicht, taartjes bereiden of drievoudige rantsoenen geven aan diegene die er winst uit wisten te slaan, eerder dan aan diegene die het nodig hadden.

Ook aan het front kwam deze tweedeling terug. Een brief van een Duitse soldaat maakt duidelijk dat hij stierf van de honger terwijl anderen pakjes vol lekkernijen van thuis kregen opgestuurd, die openden en zich volvraten.

Giselle Nath bewijst alvast één ding: “Onder de Belgische bevolking was de oorlog voor iedereen anders.” In het dorp bouwden kapitaalkrachtigen mensen aan hun eigen imperium, waardoor sommigen posities verwierven zelfs nadat ze gestorven waren. Dit terwijl in de stad vrouwenprotesten meer en meer op de voorgrond traden. In de stad werd geplunderd en geroofd terwijl men op het platteland meer sjacherde.

Ik ga nu alvast schrijven dat dit boek een absolute aanrader is voor al wie wat meer wil weten over de eerste wereldoorlog en dan vooral als je dat willen lezen door de ogen van enkele getuigen die hem meemaakten en dag na dag alles neerschreven in hun dagboek.

Het is iets dat ik niet snel doe maar voor deze ene keer maak ik graag een uitzondering. Ik ga enkele rake fragmenten overnemen. Enkel voor het geval je nog niet overtuigd zou zijn.

In het eerste hoofdstuk vraagt een Duitse onderofficier aan Evarist De Geyter of hij niet wilde meedelen in de Duitse rantsoenen –tegen betaling natuurlijk.

Ik bedankte de onderofficier voor zijne aanbiedingen en zegde dat wij niets nodig hadden van de Duitschers, dat wij tevreden waren met hetgeen wij konden kopen van het komiteit.

Die ingesteldheid stond in schril contrast met de schatrijke Brusselse huisvouw Constance Graeffe bijvoorbeeld. Zij vond de sociale dienstverlening gevaarlijk.

Want wat zal het resultaat zijn van heel die toestand? De mannen zullen vergeten wat werken is, en de vrouwen hoe ze hun huishouden ordentelijk kunnen bestieren…

Afsluitend geef ik nog dit stuk tekst mee, want ook het geloof was niet voor iedereen even mals. Zo las ik op pagina 27 volgende passage:

Daarbij was er een kerk die, door haar morele opstelling, voor de armen gewoon wreed was, zoals de onderpastoor van Sint-Pieters-Buiten het stelde: ‘de armen droegen zelf schuld aan hun verloedering. Ze moesten heropgevoed worden, gestraft of tegen zichzelf beschermd. De onderpastoor van Sint-Pieters-Buiten repte met geen woord over uitbuitingslonen, huisjesmelkers of het feit dat arbeiders bijna niets konden sparen.

 

Spread the love
  • 69
  •  
  • 2
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    71
    Shares

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.