Gratis geld voor iedereen

Rutger Bregman – Gratis geld voor iedereen – De Correspondent – 253 blz.

Rutger Bregman (1988) is historicus. Hij schreef eerder voor nrc.next, De Groene Amsterdammer en de Volkskrant. Ook publiceerde hij twee boeken: Met de kennis van toen (2012) en De geschiedenis van de vooruitgang (2013). Nu is hij dus aan zijn derde boek toe.

Mijn beoordeling:  3 out of 5 stars (3 / 5)

Rutger Bregman was geen onbekende voor mij,nu ja, het is te zeggen. Zijn vorige boeken heb ik niet gelezen maar als lezer ben ik wel een vaste klant op het advertentievrij medium ‘De Correspondent‘. Het was daar dat ik de titel van dit boek een eerste keer zag verschijnen, en afgaande op die titel en alles dat ik daarna las en hoorde, de weken voorafgaand aan de publicatie, werd het al snel een zekerheidje, dat ik hem lezen zou. Van zodra het kon bestelde ik het boek, na levering begon ik er direct in te lezen en enkele avonden later was hij uit.

De terugkeer van Thomas Moore

In 1516 verscheen van Thomas Moore het boek Utopia en raar maar waar, vorig jaar heb ik het nog eens van onder het stof gehaald om te herlezen. Bregman zijn Utopia ligt ver van dat van Moore e, zijn moderne versie noemt hij Luilekkerland en het straffe van al, we wonen er reeds, al is het verhaal nog niet volledig geschreven. Volgens Bregman hebben we het dan ook allemaal goed vandaag maar beseffen we dat niet meer en zit het echte probleem in onze huidige manier van denken. We denken niet meer na, of durven niet meer na te denken, over hoe het nog beter kan. En het is dat laatste zetje dat we nodig hebben om van een echt modern Utopia te kunnen spreken: Luilekkerland.

Ideeën die de wereld kunnen veranderen

Het mooie aan het boek is tevens ook één van de spijtige zaken. Net zoals ik Thomas Moore van onder het stof haalde, deed Bregman dat met oude ideeën. Verwacht dus geen nieuwe revolutionaire alternatieven, maar wel dat je terug geloof kan opbouwen in de lang vervlogen alternatieven, en dat is het mooie aan heel het boek, dat geloof was weg en het is hoog tijd dat het terug komt.

Buiten gratis geld voor iedereen pleit Bregman ook nog voor een werkweek van vijftien uur,  rechtvaardigere belastingen door ze niet langer te heffen op arbeid maar wel op grondstoffen en kapitaal en droomt hij van een wereld zonder grenzen waarin vrij verkeer echt mogelijk is.

En ik hoor het sommige onder jullie al denken, maar niets is minder waar, Bregman is geen dromer. Toch niet in die zin dat je de ideeën als onhaalbaar kan bestempelen. Vanuit zijn geschiedkundige achtergrond dist Bregman tal van voorbeelden op waarbinnen deze ideeën al in de praktijk werden gebracht. Succesvol ook, telkens weer. En dat maakt het boek ook zo sterk, Bregman laat zien dat zijn Utopia geen utopie is, de ideeën ooit wel ergens succesvol waren, en hoopt dat die successen de aanzet kunnen geven om de experimenten globaal uit te breiden. Op dat gebied is hij wel een dromer, één die droomt van een sociale wereld.

Buiten gratis geld voor iedereen pleit Bregman ook nog voor een werkweek van vijftien uur,  rechtvaardigere belastingen door ze niet langer te heffen op arbeid maar wel op grondstoffen en kapitaal en droomt hij van een wereld zonder grenzen waarin vrij verkeer echt mogelijk is.

Maar…

Het jammere aan het boek is dat Bregman de spreekwoordelijke kerk fijntjes in het midden wil houden. Zo stelt hij dat we dankzij het kapitalisme in ons huidig Utopia zijn beland. De waarheid is echter dat er een sociaal luik in de geschiedenis zit dat onze samenleving ver heeft gebracht en dat het kapitalisme de rem heeft geweest waardoor we nog steeds niet in Luilekkerland aanbeland zijn.

Bovendien vindt hij het jammer dat het concept neoliberalisme tegenwoordig veelal als scheldwoord wordt gebruikt. In de zuiver economische context is dat juist natuurlijk, maar ik deel zijn bekommernis niet want wat mij betreft is dat gewoonweg terecht. Het neoliberalisme zorgt ervoor dat er sociale stukken uit het Utopia van nu worden gesloopt en dat we bijgevolg als samenleving aan het terugkeren zijn in de tijd, dat evolutie werd ingeruild voor involutie en zo zullen we Luilekkerland nooit bereiken. Jammer dat Bregman dat niet durft te zeggen.

De gemiste kans in dit boek echter  is voor mij het dwepen met Friedman en Hayek. Bregman voert beide heren op om zijn punt kracht bij te zetten, dat dromers tot grote dingen in staat zijn, dat als je het gevoel hebt vandaag alleen in de woestijn te staan, je nog steeds op je eigen aambeeld moet blijven slaan, je eigen ideeën moet blijven verdedigen want uiteindelijk kom je er wel. En dat klopt natuurlijk als je het parcours van beide heren bekijkt. In hun tijd werden ook zij verguisd. Maar Bregman had zijn boek extra kracht kunnen bijzetten door andere, meer sociale dromers die grootse dingen hebben verwezenlijkt, een prominente plaats te geven in zijn boek. Want ook zij stonden alleen in de woestijn, net zoals ook zij, tijdens hun moment van de geschiedenis, verguisd werden.

Toch maar lezen

Toch wil ik iedereen aanraden om het boek ooit eens te lezen, al zal dat soms een inspanning vergen. Voor mij persoonlijk was het vrij verrassend vast te stellen dat een Bregman artikel vlotter leest dan een Bregman boek. Let wel, zijn schrijfstijl verandert niet maar de aaneenschakeling van feiten en data maken het wel zwaar om lezen maar niet vermoeiend. Dat laatste doordat het geen technisch boek is, het is gevrijwaard van al te dure woorden en dus toegankelijk voor iedereen. Mooi, zo heb ik ze graag.

Bovendien is het nodig dat mensen het lezen om geconfronteerd te worden met de alternatieven die er wel degelijk zijn. Bregman levert bewijsmateriaal genoeg en dat bewijs is hoopgevend voor de slaagkansen van de ideeën die Bregman van onder het stof wist te halen.

 

Spread the love
  • 18
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    18
    Gedeeld

Leave A Comment?

U bent geen robot, toch? * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.